معرفی شهرستان کلیبر

سراسر منطقه کلیبر را کوهستان های جنگلی و مراتع و چمنزارها پوشانیده اند و رودخانه ارس از شمال آن می گذرد. این شهرستان از نظر کشاورزی و باغ داری وضع خوب و پر رونقی داشته و کشت در آن به صورت آبی و دیمی است. سراسر منطقه ی کلیبر را کوهستان ها و جنگل های تنک و انبوه پوشانیده و جلوه ی زیبایی به نمایش گذاشته است. پیشینه تاریخی این منطقه با تاریخ منطقه ارسباران پیوند خورده و به لحاظ اقتصادی و سیاسی نیز تحت تاثیر اهر قرار دارد .
 

 

دره ی پیغام و مناطق حفاظت شده ی این شهرستان به همراه بناهای تاریخی مانند قلعه بابک، قلعه پیغام، بقعه ها، قلعه های قدیمی، برج ها، پل ها، تپه های باستانی، مناطق تاریخی و عمارت های قدیمی از جمله ساختمان تاریخی طومانیانس از جاذبه های تاریخی و مکان های دیدنی منطقه محسوب می شوند.


موقعيت جغرافيايي:

در اواخر سال 1389 و اوايل سال 1390 بخش خداآفرين از شهرستان كليبر مستقل و تبديل به شهرستان خداآفرين شد. در نتيجه مساحت شهرستان كليبر در حال حاضر 2030 كيلومتر مربع تخمين زده مي شود. 

طبق آخرين تقسيمات كشوري اين شهرستان در حال حاضر از شمال به شهرستان خداآفرين ، ازسمت شمال شرق با شهرستان پارس آباد و از جنوب با شهرستان اهر و از سمت غرب با شهرستان ورزقان همجوار مي‌باشد.

مركز شهرستان ، شهر كليبر مي باشد كه مختصات آن عبارت است از:

عرض جغرافيايي: 860/38   درجه (38 درجه و 52 دقيقه)  شمالي 

طول جغرافيايي: 053/47  درجه(47 درجه و 2 دقيقه) شرقي

ارتفاع از سطح دريا 1144 متر

آب و هواي شهرستان كليبر جزء اقليم سرد و معتدل مي باشد. ميانگين بارش سالانه در اين شهرستان 372 ميلي متر و متوسط دماي آن از 2/2 الي 9/23 درجه سانتي گراد در تغيير است .

تقسيمات سياسي و جمعيت:

بر اساس آخرين تقسيمات كشورى شهرستان كليبر داراى دوبخش(مركزى  وآبش احمد)   ، دو شهر (كليبر و آبش احمد )   ، هفت دهستان و قريب به  243  روستاي با سكونت دائم  ، فصلي و خالي از سكنه مى باشد. مركز شهرستان شهر كليبر مي باشد.

جمعيت كل شهرستان: (با تطبيق آمار سرشماري 1385 و پس از اجراي تقسيمات كشوري اخير)  52753 نفر با 11535 خانوار شهري و روستايي

جمعيت شهر كليبر (مركز شهرستان) 9700 نفر با 2411 خانوار

جمعيت شهر آبش احمد: 2548 نفر

جمعيت شهري و روستايي بخش مركزي: 28618 نفر

جمعيت شهري و روستايي بخش آبش احمد: 24135 نفر

 


 شهرستان کلیبر دارای آب و هوای معتدل کوهستانی بوده و سراسر منطقه را جنگلهای زیبا و مراتع سرسبز پوشانده که محل مناسبی برای ییلاق عشایر است. یکی از ویژگی های شاخص کلیبر وجود منطقه حفاظت شده ارسباران به وسعت ۷۲۰۰۰ هکتار است که در ردیف ذخیره گاههای زیست کره محسوب می شود.شهرستان کلیبر به دلیل وجود آب و هوای مناسب دارای تنوع گیاهی بوده و گونه های شاخصی چون زغال اخته، سماق، انار وحشی و… و حیات وحش غنی همانند مرال، کبک، قرقاول، دراج، بلدرچین، خرس و گونه منحصربفرد سیاه خروس و انواع پرندگان شکاری جلوه ای زیبا و خیره کننده از طبیعت به نمایش گذاشته است.

 


از ارتفاعات مهم آن می توان به کوه های دلولو، کفتار علی، قلعه، سنگرداشی و هشتاد سر اشاره نمود. این شهرستان علاوه بر زیباییهای بی نظیر طبیعی دارای آثار متعددی است که از مهمترین آنها قلعه بابک، قلعه پیغام، قلعه آوارسین، پل کوچک و بزرگ خداآفرین، عمارت تومانیانس، عمارت آینالو، مسجد جامع کلیبر، کلیسای وینق، بقعه شیخ جابربن انصاری، بقعه شاه حیدر، برج هشت ضلعی قارلوجه و قلعه سلسایل را نام برد. شهرستان کلیبر از نظر آبهای معدنی نیز غنی بوده که آبهای گرم متعلق و یل سویی از جمله آبهای معدنی و شفابخش آن است. آنهایی که زیاد سفر کرده اند می دانند که زیباییهای ارسباران بخصوص منطقه کلیبر کم نظیر و بسیار جالب و در ماه های اردیبهشت ،خرداد و تیر ماه طبیعت زیبایی و توانایی خود را به نمایش می گذارد .


مراتع و کوهها و باغ ها و کنار رودخانه ها سراسر پر از رنگانگ می گردد . همه جا سر سبز و پر تلاوت می شود در این منطقه (کلیبر) هر یک از فصول سال زیبایی خیره کننده ای دارد . سیاح غرب به نام ابن حوقل در سال ۳۶۷ هجری از منطقه کلیبر دیدن کرده و می نویسد : سیاه کویه (قره داغ ) کوهی بس بزرگ است و مردم آنجا به سیصد زبان تکلم دارند . در سراسر آن باغ ها و گلها و آبراهه ها و نیز فلاحان دیده می شوند ، سرزمین پر برکت و حاصلخیز است چنانکه میوه های آن هدر رود و خوردن آن رایگان است . در این ناحیه همیشه ابر است و آفتاب کمتر می تابد . مقدسی سیاح دیگر چنین می نویسد : چون این سرزمین (منطقه کلیبر) بزرگ و زیبا و پربرکت بود و انگور بود دارای نرخهای ارزان ، درختان در هم کشیده ، نهرهای روان ، کوههای پر عسل ، دشتهای آبادان ، دمن های پر از گوسفند می بود و من برایش نامی نیافته و آنرا رحاب نامیدم اصحاب راس در آنجا بود . اصحاب الراس که در قرآن کریم از آن ۲ بار نام برده شده است . ابودلف درباره این منطقه چنین می نویسد : در این مکان آبها ی معدنی وجود دارد که برای معالجه ی جرب مفید است و د ربدین مکانی به مساحت سه جریب دیدم که می گویند این محل اقامتگاه مردان موقف الرجل می باشد . و هر کس در آنجا بایستد و ا زخدا چیزی بخواهد دعایش مستجاب می شود . در بذین انتظار ظهور مهدی را دارند و در پایین شهر رودخانه بزرگی جاری است و چنانچه بیمار مبتلا به تبهای کهنه در آنجا شستشو دهد شفا یابد .

در این ناحیه انار عجیبی بار می آید و من مانند آن را در هیچ شهری ندیده ام . انجیر بذیننیز عجیب است . کشمش را در انجا در تنور خشک می کنند زیرا به واسطه فراوانی مه آفتاب ندارد و آسمان آنجا صاف نمی شود .


از این توصیف های سیاحان گذشته چنین بر می آید که شهرستان کلیبر از جمله معدود مکانها و مناطق روی کره زمین می باشد که زیباییهای سحرانگیزی دارد و ما را از یاد به یاد خدا و نعمتهای او بر می اندازد . قلعه معروف بابک (قلعه جمهور) بر فراز کوهستانی به نام قیزقلعه سی در ارتفاع ۲۶۰۰ متری غرب کلیبر قرار گرفته است. روستای اشتبین – کلیبر: روستای زیبای اشتبین از توابع شهرستان کلیبر در نوار مرزی ایران و جمهوری آذربایجان واقع شده و از رود ارس ۱۴ کیلومتر فاصله دارد. این روستای کوهستانی آب و هوای مطلوب و معتدل دارد. این روستا از نظر طبیعت و معماری روستایی ، بعد از روستای کندوان در بین تمام روستاهای استان شاخص است. نباتی شاعر معروف آذربایجانی در غزلی آن را به جنت تشبیه کرده است. این روستا سابقه تاریخی کهنی دارد و مردم آن به زبان تاتی نیز سخن می گویند. چند کتیبه به خط ثلث مربوط به صفوی و نیز کتیبه مرمرین مربوط به آرامگاه شخصی به نام خواجه ملک کدخدا به تاریخ ۸۴۳ هجری قمری و کتیبه های تاریخدار دیگر از آثار تاریخی این روستا است. مکان های دیدنی و تاریخی – کلیبر: سراسر منطقه کلیبر را کوهستان ها و جنگل های تنک و انبوه پوشانیده است. دره پیغام و مناطق حفاظت شده این شهرستان به همراه بناهای تاریخی مانند: قلعه بابک، قلعه پیغام، بقعه ها، قلعه های قدیمی، برج ها، پل ها، تپه های باستانی، مناطق تاریخی وعمارت های قدیمی از جمله ساختمان تاریخی طومانیانس از جاذبه های تاریخی و مکان های دیدنی منطقه به شمار می روند. صنایع و معادن – کلیبر: صنایع کلیبر بیش تر کارگاهی و شامل تولید آسیاب برقی و موتوری، موزاییک سازی، تانکر سازی، قندریزی، آهنگری، جوشکاری، کابینت سازی و کش بافی است. کشاورزی و دام داری – کلیبر: این شهرستان از نظر کشاورزی و باغ داری وضع خوب و پر رونقی داشته و کشت در آن به صورت آبی و دیمی صورت می گیرد. فرآورده های کشاورزی در این شهرستان عبارتند از: گندم، جو، نباتات علوفه ای، بنشن، تره بار و محصولات عمده باغات عبارتند از: سیب درختی، توت درختی، سماق، گیلاس، گردو، زغال اخته که بیش تر جزو صادرات منطقه است. دام داری و دام پروری که از مهم ترین رشته فعالیت های اقتصادی کلیبر محسوب می شود از دیر باز به علت موقعیت خاص منطقه و وجود مراتع سر سبز رونق فراوان داشته است. پرورش دام بیش تر شامل گاو، گوساله، گاومیش، گوسفند و اسب است که توسط عشایر و روستاییان صورت می گیرد و دام و فرآورده های دامی جزو صادرات این شهرستان محسوب می شوند. پرورش طیور به شیوه های صنعتی و سنتی شامل پرورش مرغ، غاز، بوقلمون و اردک است که در حد خودکفایی تولید می شود. وجه تسمیه و پیشینه تاریخی – کلیبر: در روزگاران قدیم اهر و کلیبر از قصبات پیشکین( مشگین شهر ) بودند. حمدالله مستوفی در ذکر منطقه تومان پیشگین، درباره کلیبر چنین می نویسد: «تومان پیشگین، در این تومان هفت شهر است. پیشگین، خیار، انار، ارجاق، اهر، تکلفه، کلنبر( کلیبر)».

از نظر تاریخی، کلیبر به خاطر وجود قلعه بابک که روزگاری مرکز قدرت بابک خرم دین بوده، دارای اهمیت فوق العاده ای است. مشخصات جغرافیایی – کلیبر: کلیبر یکی از شهرستان های استان آذربایجان شرقی است که در ناحیه ی شمال شرقی این استان واقع شده است. شهرستان کلیبر از جنوب با اهر از شمال با جمهوری آذربایجان از غرب با رود ارس و جمهوری ارمنستان و از شرق با استان اردبیل همسایه است. کلیبر در بستر رود کلیبر و در سرزمینی صخره ای واقع شده و تنها معبر کوهستانی میان اهر و بخش های ساحلی رود ارس است.

آب و هوای این شهرستان نسبتا سرد و نیمه خشک است. کلیبر در ۴۷ درجه و ۰۲ دقیقه درازای شرقی و ۳۸ درجه و ۵۲ دقیقه پهنای شمالی و در ارتفاع ۱۲۴۰ متری از سطح دریا واقع شده است. مسیر راه کلیبر – اهر به درازای تقریبی ۴۵ کیلومتر یکی از مسیرهای دسترسی به این منطقه است. راه های منشعب از مرکز شهرستان عبارتنداز: جاده شوسه کلیبر- مغان (اصلاندوز) و خمارلو به سمت شمال شرقی که این جاده تا سه راه اسکانلو به طول ۶۰ کیلومتر و تا خمارلو به درازای ۷۱ کیلومتر شوسه است. آثار تاریخی – کلیبر: پل خدا آفرین- کلیبر: برروی رودخانه ارس در محل خدا آفرین دو پل قدیمی احداث شده است. پل اولی با ۱۶۰متر طول به قرن ششم هجری قمری (دوره سلجوقیان) و پل دومی با ۱۲۰ متر طول به دوره صفوی منسوب است. مصالح ساختمانی پل اولی سنگهای قلوه ولاشه در پایه ها وآجردر ساختمان طاق هاست ومصالح پل دوم سنگ تراشیده با ملاط گچ وآهک است. حمام کردشت- کلیبر: این حمام قدیمی در جوار روستای کردشت واقع شده واز نظر طراحی داخل ونقاشی های دیواری شایان توجه ویژه است. آب مصرفی حمام ازرودخانه ارس دریافت وپس از گرم شدن ازطریق سیستم گرمخانه به حوضچه های درونی انتقال می یافت. قدمت این حمام به بیش از دو قرن می رسد و یکی از آثار تاریخی قابل توجه کناره های رود ارس محسوب میشود. این حمام در زیرزمین احداث شده و بام آن با اراضی پیرامون همسطح است.


قلعه بابک – کلیبر: قلعه بابک (قلعه جمهور) یا دژ بذ در ۵ کیلومتری جنوب غربی کلیبر بر فراز قلعه ای با ارتفاع ۲۶۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد. اطراف قلعه را دره هایی فرا گرفته اند و قلعه تنها یک راه در رو دارد. از همین قلعه بود که بابک خرمدین ویارانش به مدت ۲۲ سال مبارزه با سپاهان عرب را رهبری کردند. آثاربه دست آمده نشان می دهد که این قلعه در قرن های ۶ و۷ هجری قمری مرکز حکومت منطقه بوده است. این دوره با حکومت های اتابکان وهزار اسپیان در آذربایجان مقارن است . این قلعه ازسوی سازمان میراث فرهنگی استان مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.

قلعه کردشت کلیبر: این قلعه در حاشیه رودخانه ارس درروستای کردشت واقع شده و به دوره قاجار تعلق دارد. مهم ترین ویژگی این قلعه حصار بلند وطولانی آن است که بر روی تپه های پی در پی احداث شده است. قلعه پیغام – کلیبر:در۱۳کیلومتری کلیبر واقع شده و به دوره اشکانیان تعلق دارد. این قلعه استحکامات جالب توجهی دارد ودر ۱۸کیلومتری قلعه بابک واقع شده است.

قلعه قهقهه – کلیبر: این قلعه در دهستان یافت از بخش هوراند بر فراز کوهی بلند واقع شده ودر دوره صفوی زندای مخالفان سیاسی بوده است. معماری این قلعه بسیار جالب توجه است. این قلعه از حصارهای تو در تو ، اطاق ها ، برج ها ، زندان وسایر قسمت ها تشکیل شده است.

برج قارلوجا- کلیبر: این برج در روستای قارلوجا از توابع بخش خدا آفرین شهرستان کلیبر در ساحل رود ارس واقع شده واز یادگارهای دوره مغول است. این برج به لحاظ قدمت و اهمیت تاریخی در فهرست آثار تارخی به ثبت رسیده است.


جاذبه های طبیعی – کلیبر:

چشمه آب گرم موتاللیق- کلیبر: این چشمه از مشهورترین آب معدنی های منطقه ارسباران است که در روستای آبیش احمد از توابع شهرستان کلیبر واقع شده است. آب این چشمه از گروه آب های بیکربنات سدیک است و به دلیل خاصیت درمانی ، در بین مردم معروفیت خاصی دارد. آب این چشمه با لوله کشی به حمام انتقال می یابد و مورد استفاده استحمام قرار می گیرد

RSS